Niemniejszym problemem bya organizacja pracy – mam tu na myli przestarza „czterobrygadwk”, w pocztkach naszej dziaalnoci wadliwie stosowan, oraz tzw. turnusow organizacj pracy, gdzie na jednej zmianie pracowano po 12 godzin, co w przypadku pracownikw produkcji byo prawnie zakazane.
I. Pocztki dziaalnoci
Komitet zaoycielski Zwizku Zawodowego Pracownikw Ruchu Cigego dziaa w oparciu o uchwa zebrania zaoycielskiego z 5 stycznia 1997 r. W jego skad wchodzili:
* Mieczysaw Kasprzycki
* Robert Walasek
* Kazimierz widerek
* Robert atka
* Franciszek Klepacki
* Zbigniew Tkaczyk
* Sawomir Wrga
15 stycznia 1997 r. zoylimy w Sdzie Wojewdzkim w Lublinie wniosek o zarejestrowanie Zwizku Zawodowego Pracownikw Ruchu Cigego. Rejestracja nastpia 25 marca, a pierwsze walne zebranie delegatw odbyo si 16 maja.
Podczas jednego z pierwszych posiedze zarzd ZZPRC przyj program dziaania zwizku, zakadajcy wykorzystanie przepisw prawa do poprawy warunkw pracy pracownikw, zwaszcza zatrudnionych w ruchu cigym. Od samego pocztku dziaalnoci prowadzilimy zakrojon na szerok skal akcj informacyjn. I tak: rozpoczlimy wydawanie biuletynu informacyjnego „Nadchodz Zmiany” – dodam, e pismo to jest wci systematycznie publikowane i stanowi wane rdo informacji o tym, co dzieje si w naszej firmie. Ponadto stanowiska zwizku prezentowalimy w rozgoni zakadowej, organizowalimy te spotkania czonkw zarzdu z zaogami poszczeglnych wydziaw.
Dc do partnerskiej wsppracy z wadzami naszej firmy, wystpilimy z wnioskiem o uznanie nas stron zakadowego ukadu zbiorowego pracy. Udao si to dopiero 1 lipca 1999 roku.
Ju w pierwszych latach swojej dziaalnoci Zwizek Zawodowy Pracownikw Ruchu Cigego osign znaczce sukcesy. Warto podkreli, e postulaty, jakie wysuwalimy na pocztku naszej pracy zwizkowej, s aktualne rwnie dzisiaj, chocia ich ciar gatunkowy si zmieni. Dziesi lat temu dostrzegalimy problemy, ktrych wag mona doceni dopiero z perspektywy czasu. Wiele ze spraw, o ktre wwczas walczylimy, udao si zaatwia po latach usilnych zabiegw.
W tym miejscu przypomn, e:
* jednym z pierwszych osigni naszego zwizku byo wynegocjowanie wyszej kwoty przeszeregowania dla pracownikw ruchu cigego,
* domagalimy si wprowadzenia jednolitych zasad wynagradzania wszystkich zatrudnionych w ZAP,
* chcielimy zlikwidowania nieuzasadnionych rnic w zasadniczych stawkach zaszeregowania pracownikw, zatrudnionych na jednakowo wycenionych stanowiskach,
* od samego pocztku staralimy si przeciwdziaa bezpodstawnemu rozszerzaniu tabeli pac; chcielimy likwidacji tzw. tabeli B,
* domagalimy si zmiany zasad podziau nagrody z zysku – weszlimy nawet w spr zbiorowy z pracodawc, ktry zakoczy si podpisaniem nowego regulaminu, w ktrym podstaw do naliczenia nagrody stanowi suma wszystkich skadnikw wynagrodzenia,
* walczylimy o prawidowe naliczanie dodatku za prac w ruchu cigym (w styczniu 1998 roku wystpilimy do sdu pracy z pozwami o zapat za nadgodziny z lat 1994-95),
* dalimy przywrcenia dwunastu dni wolnych za zatrudnienie w systemie czterobrygadowej organizacji pracy,
* chcielimy skrcenia czasu pracy dla pracownikw zatrudnionych w ruchu cigym – proporcjonalnie, jak dla pracownikw dniwkowych (w stosunku do norm kodeksowych),
* podejmowalimy interwencje w konfliktach pomidzy kierownictwem a zaog; interweniowalimy w sprawach dyscyplinarnego zwalniania z pracy,
* domagalimy si uporzdkowania wewntrzzakadowych przepisw prawa i organizacji pracy, tak by stay si one jasne i czytelne dla wszystkich.
Mwic o postulatach, z jakimi wystpowalimy w pierwszych latach naszej dziaalnoci, warto przypomnie o jednym z wikszych sukcesw, tj. o podpisaniu 21 kwietnia 1999 r. porozumienia, koczcego spr zbiorowy, w wyniku ktrego:
* pracownicy zatrudnieni w czterobrygadowej organizacji pracy odzyskali prawo do siedmiu dni urlopu dodatkowego,
* zwikszony zosta dodatek za prac w ruchu cigym z 31 do 36 procent,
* zmieniono zasady rozliczania czasu pracy w „czterobrygadwce” w ten sposb, e wprowadzone zostay 16-tygodniowe okresy rozliczeniowe i czas pracy pracownikw zmianowych nie mg by ju duszy ni u w pracownikw systemu jednozmianowego.
O skutecznoci naszej dziaalnoci wiadczy to, e pierwszy rok dziaalnoci zamknlimy liczb 820 czonkw. Z kadym rokiem do naszego zwizku przystpowali nowi pracownicy zmianowi i szybko stalimy si najwiksz organizacj w zakadzie. Fakt ten zasuguje na podkrelenie, poniewa bylimy najmodszym zwizkiem, zapisy statutowe uniemoliwiay wstpienie w nasze szeregi duej czci zaogi pracujcej w systemie jednozmianowym, nie prowadzilimy i nie prowadzimy tzw. „rozdawnictwa” typu paczki witeczne czy innego rodzaju wiadczenia. Obecnie ZZPRC liczy 1150 czonkw.
Od pocztku dylimy do tego, by przedstawiciele naszej organizacji zwizkowej uczestniczyli w procesie zarzdzania firm. Mielimy wic swoich reprezentantw w zarzdzie oraz w radzie nadzorczej ZAP niemal przez cay okres dziaalnoci.
II. PRYWATYZACJA ZAKADW AZOTOWYCH „PUAWY” SA
Przez cay okres funkcjonowania ZZPRC aktywnie wczalimy si
w dziaania, majce na celu ochron Zakadw Azotowych „Puawy” SA przed zgubn w skutkach prywatyzacj. W tym miejscu przypomn tylko kilka kluczowych faktw zwizanych z tym procesem.
W czerwcu 2001 r. mia miejsce nieudany debiut naszej firmy na Warszawskiej Giedzie Papierw Wartociowych. Z kolei w kwietniu 2002 r. przygotowane zostay zaoenia programu restrukturyzacji i prywatyzacji sektora wielkiej syntezy chemicznej, zakadajcego likwidacj naszej firmy oraz innych przedsibiorstw chemicznych, i utworzenie na bazie ich majtku spek jednoproduktowych, ktre w dalszej kolejnoci miay zosta sprzedane. W obawie przed skutkami tak nieprzemylanych przeksztace zarzd ZZPRC zleci ekspertom przygotowanie opracowania, stanowicego alternatyw programu rzdowego. W ten sposb powstaa spoeczna koncepcja konsolidacji i prywatyzacji sektora, ktra zostaa rekomendowana Prezesowi Rady Ministrw przez Prezydenta Miasta Puawy i Starost Powiatu Puawskiego.
Widzc w zaoeniach restrukturyzacyjno - prywatyzacyjnych Ministerstwa Skarbu Pastwa ogromne zagroenie dla puawskich „Azotw”, ju 20 maja 2002 r. podjlimy decyzj o wszczciu akcji protestacyjnej. Powoany zosta Komitet Protestacyjny Pracownikw ZAP, ktry domaga si m.in. zaprzestania dziaa prowadzcych do pogarszania sytuacji ekonomicznej przedsibiorstw chemicznych oraz wstrzymania prac nad programem konsolidacji i prywatyzacji zakadw wielkiej syntezy chemicznej do czasu uzyskania spoecznej akceptacji dla kierunkw zmian wasnociowych. 27 maja komitet protestacyjny zorganizowa przed puawskim Urzdem Miasta wiec w obronie Zakadw Azotowych „Puawy” SA, podczas ktrego zebralimy podpisy pod apelem do premiera.
Mimo to 4 czerwca 2002 r. rzd RP przyj „Strategi dla przemysu chemicznego w Polsce do 2010 roku”, Nafcie Polskiej za udzielone zostay penomocnictwa do wykonywania praw z akcji piciu spek chemicznych.
Zesp Trjstronny ds. Brany Chemicznej
Dzi z pen odpowiedzialnoci mona stwierdzi, e do ostatecznego odrzucenia koncepcji konsolidacji produktowej sektora wielkiej syntezy chemicznej przyczyniy si nasze dziaania na forum Zespou Trjstronnego ds. Brany Chemicznej. Zosta on powoany 10 marca 2003 r. Doszo do tego za spraw Forum Zwizkw Zawodowych – nowej wwczas centrali zwizkowej, ktrej czonkiem stalimy si dziki przynalenoci do Oglnokrajowego Zrzeszenia Zwizkw Zawodowych Pracownikw Ruchu Cigego.
Zesp Trjstronny ds. Brany Chemicznej mia stanowi platform dialogu spoecznego dla zwizkw zawodowych, organizacji pracodawcw i strony rzdowej. Celem jego powoania byo stworzenie moliwoci godzenia interesw stron w procesie restrukturyzacji i prywatyzacji sektora wielkiej syntezy chemicznej.
Tak te si stao. Po wielu miesicach mudnych negocjacji i rozpatrywania kolejnych wariantw wdraania rzdowej strategii dla chemii cikiej, 15 padziernika 2004 r. podczas posiedzenia zespou zaprezentowana zostaa cieka realizacji „Strategii restrukturyzacji i prywatyzacji sektora WSCh”. Zakadaa ona prywatyzacj Zakadw Azotowych „Puawy” SA i Zakadw Chemicznych „Police” SA poprzez sprzeda ich akcji – istniejcych bd pochodzcych z nowej emisji – na giedzie. Ten zasadniczy kierunek przeksztace w brany zosta zaakceptowany przez stron zwizkow.
Wejcie na gied
19 padziernika 2005 r. Zakady Azotowe „Puawy” SA zadebiutoway na Warszawskiej Giedzie Papierw Wartociowych. W ten sposb zakoczyy si nasze wieloletnie dziaania na rzecz tzw. dobrej prywatyzacji puawskich „Azotw”. Zwyciya koncepcja najbardziej korzystna dla naszego przedsibiorstwa, ktr akceptowalimy od samego pocztku.
III. WYNAGRODZENIA i POLITYKA KADROWA
Przypomn, e przez cay okres naszej dziaalnoci prowadzilimy dziaania zmierzajce do ujednolicenia zasad wynagradzania pracownikw ZAP.
Ponadto ju w pierwszych latach istnienia ZZPRC doprowadzilimy m.in. do zlikwidowania kontrowersyjnych funduszy nagrd dyrektora, kierownika pionu i kierownika – utworzony zosta jeden fundusz nagrd wraz z regulaminem nagradzania, obowizujcy od 1 lipca 2000 r.
W grudniu 2004 roku rozpoczlimy skadanie do sdu pracy pozww o wyrwnanie dysproporcji pacowych – ich wystpowanie potwierdzia take kontrola Pastwowej Inspekcji Pracy. Zorganizowana zostaa demonstracja pracownikw ZAP, ktrzy dali m.in. uregulowania pac i przeprowadzenia podwyek. W rezultacie uruchomione zostay trzy transze rodkw na zniwelowanie najbardziej drastycznych rnic w wynagrodzeniach. Dziki temu udao si znacznie zbliy pace pracownikw do tych, wynikajcych z taryfikatora kwalifikacyjnego stanowisk pracy. Cz zaogi otrzymuje ju dzi wynagrodzenia zgodne z taryfikatorem.
Zakadowy Ukad Zbiorowy Pracy
Jedn z istotniejszych kwestii, ktrej powicilimy wiele uwagi w cigu ostatnich 10 lat, a zwizan porednio z pacami w firmie, by zakadowy ukad zbiorowy pracy.
Przypomn, e „stary” ukad z 2 grudnia 1996 r. zosta wypowiedziany 29 listopada 2002 r. przez pracodawc, ktry decyzj t motywowa z kondycj finansow firmy i zmianami w kodeksie pracy. Niemal natychmiast rozpoczy si negocjacje w sprawie nowego ZUZP, ktre – z przerwami – trway waciwe do ... 22 marca 2006 r., kiedy to podpisalimy nowy ukad. Przyzna naley, e dokument ten nie jest szczytem marze, jednak pozwoli na przywrcenie w firmie pewnej rwnowagi, oczekiwanej po latach destabilizacji.
Polityka kadrowa
Inn wan spraw, jak w cigu ostatnich dziesiciu lat zajmowa si nasz zwizek, bya polityka kadrowa. Zwracalimy uwag m.in. na konieczno zapewnienia minimalnych bezpiecznych obsad na produkcji, gdzie liczba zatrudnionych zmniejszaa si systematycznie. Wystpowalimy w tej sprawie m.in. do dyrektora produkcji – wskutek naszej interwencji przygotowane zostao odpowiednie opracowanie i zaprzestano bezmylnego likwidowania stanowisk pracy w ruchu cigym.
Przeciwstawialimy si brakowi kompetencji wrd osb zarzdzajcych nasz firm, mwilimy stanowcze „nie”: nepotyzmowi, kolesiostwu i niezdrowym ukadom.
IV. CZAS PRACY
Najwikszym, a jednoczenie najwieszym sukcesem naszej organizacji zwizkowej byo wprowadzenie w Zakadach Azotowych „Puawy” SA piciobrygadowej organizacji pracy. Przypomn, e wprowadzenie „piciobrygadwki” zostao niejako wymuszone nowelizacj kodeksu pracy, ktra wesza w ycie 1 stycznia 2004 r. Jako dziaacze Oglnokrajowego Zrzeszenia Zwizkw Zawodowych Pracownikw Ruchu Cigego uzyskalimy wwczas uzgodnione stanowisko Gwnego Inspektoratu Pracy – Pastwowej Inspekcji Pracy w Warszawie oraz Ministerstwa Gospodarki i Pracy w zakresie interpretacji znowelizowanych przepisw prawa, a w szczeglnoci definicji dnia wolnego. Kontrola Okrgowej Inspekcji Pracy z Lublina, przeprowadzona w naszej firmie pod koniec 2004 r., wykazaa, e nie jest przestrzegana norma piciodniowego tygodnia pracy w stosunku do pracownikw zatrudnionych w ruchu cigym. Dodatkowo nie jest zachowana zasada mwica o co najmniej co czwartej niedzieli wolnej.
Pracodawca zwrci si do zakadowych organizacji zwizkowych o podanie sposobu rozwizania tego problemu. Przekazalimy wic harmonogram, piciobrygadowej organizacji pracy z 10-tygodniowym okresem rozliczeniowym, gwarantujcy zachowanie wszystkich norm dotyczcych czasu pracy. Do wybrania najwaciwszego rozwizania zarzd firmy powoa zesp, do pracy w ktrym zaproszeni zostali przedstawiciele zwizkw zawodowych, pracownicy dziaw: kadr i organizacji, a take kierownicy zakadw pod wodz dyrektora produkcji. Kilkumiesiczne prace tego zespou potwierdziy, e dostosowanie harmonogramu czterobrygadowej organizacji pracy do zalece pokontrolnych inspekcji pracy jest niemoliwe. Efektem tego bya uchwaa Zarzdu ZAP o pilotaowym wprowadzeniu z dniem 10 czerwca 2005 r. systemu piciobrygadowej organizacji pracy na piciu wydziaach produkcyjnych. Podkreli naley, e pita brygada zostaa utworzona w oparciu o posiadane stany osobowe. Wprowadzono nastpujcy harmonogram: 112233----, z 10-tygodniowym okresem rozliczeniowym. redniotygodniowy czas pracy w „piciobrygadwce” wynosi 33,6 godz. Wedug opinii inspekcji pracy system ten wypenia zalecenia zawarte w wystpieniu pokontrolnym.
22 wrzenia 2006 r. podpisalimy porozumienie, koczce spr zbiorowy z pracodawc, w sprawie harmonogramu wprowadzenia piciobrygadowej organizacji pracy w zakadzie. Zgodnie z tym porozumieniem, wdraanie „piciobrygadwki” w naszej firmie zakoczy si 20 lipca 2007 roku, a nie jak wczeniej zakadano – 4 lipca 2008 r.
V. OZZZPRC i FZZ
Na mocy uchway I Walnego Zebrania Delegatw nasza organizacja zwizkowa przystpia do Oglnokrajowego Zrzeszenia Zwizkw Zawodowych Pracownikw Ruchu Cigego. Zreszt dziaacze tej centrali zwizkowej, tj. jej obecny przewodniczcy Kazimierz Drabik z Elektrowni Kozienice SA oraz Jerzy Gaworek, wiceprzewodniczcy Sekcji Elektrociepowni i Ciepowni, szef zwizku ruchu cigego z Elektrociepowni Lublin-Wrotkw, pomagali nam przy zakadaniu naszej organizacji zwizkowej.
OZZZPRC od samego pocztku wspierao nas w naszej dziaalnoci. Dziki tej centrali nasi dziaacze uczestniczyli w licznych szkoleniach i konferencjach. Za porednictwem Zrzeszenia korzystalimy z usug kancelarii radcw prawnych z Poznania.
Dziaacze naszej organizacji zwizkowej s czonkami wadz Oglnokrajowego Zrzeszenia Zwizkw Zawodowych Pracownikw Ruchu Cigego. Od maja 2000 r. funkcjonuje u nas Biuro Pomocnicze OZZZPRC. Z kolei w czerwcu 2004 r. do Puaw przeniesiono redakcj „Zmian” – miesicznika wydawanego przez Zrzeszenie.
Mwic o przynalenoci naszej organizacji zwizkowej do OZZZPRC, naley wspomnie o wanym wydarzeniu, ktre miao miejsce 16 lutego 2006 roku w Warszawie. Odbya si wwczas konferencja nt. "Skrcenie czasu pracy jako rekompensata zatrudnienia w porze nocnej." Wzili w niej udzia przedstawiciele wiata nauki z kraju i z zagranicy, reprezentanci rzdu, parlamentarzyci i pracodawcy. Nasz zwizek by podczas tej konferencji bardzo licznie reprezentowany, a nasi dziaacze mieli okazje podzieli si z innymi swoimi dowiadczeniami dotyczcymi pracy w „piciobrygadwce”.
Oglnokrajowe Zrzeszenie Zwizkw Zawodowych Pracownikw Ruchu Cigego byo jednym z zaoycieli Forum Zwizkw Zawodowych. Mamy swoich reprezentantw w najwyszych wadzach tej centrali.
VI. KONFERENCJA „GAZ DLA WIELKIEJ SYNTEZY CHEMICZNEJ”
Wydarzeniem o doniosym znaczeniu nie tylko dla przedsibiorstw brany cikiej chemii bya niewtpliwie konferencja naukowo-spoeczno-techniczna „Gaz dla Wielkiej Syntezy Chemicznej”, ktr zorganizowalimy wsplnie z Polskim Lobby Przemysowym oraz rad programow kwartalnika „Rurocigi”. Odbya si ona 10 grudnia 2002 r. w Paacu Czartoryskich, a poprzedzio j kilka miesicy intensywnych przygotowa.
Podczas konferencji, w ktrej udzia wzio ponad 100 osb, referaty wygosili m.in.: prof. Wodzimierz Bojarski, prof. Mirosaw Dakowski, dr Mirosaw Grelik oraz Witold Michaowski. Referaty i materiay pokonferencyjne zostay opublikowane w pimie „Rurocigi” – wraz ze stanowiskiem przyjtym przez uczestnikw konferencji przekazalimy je decydentom i zaodze.
VII. PODSUMOWANIE
Podsumowujc naley stwierdzi, e minione dziesi lat to okres, ktry upyn pod znakiem wielkiej otwartoci na otaczajcy wiat.
Jako organizacja czonkowska OZZZPRC znalelimy si w Forum Zwizkw Zawodowych. Dziki tym dwm centralom zwizkowym moglimy uczestniczy w pracach Komisji Trjstronnej ds. Spoeczno-Gospodarczych, w komisjach sejmowych i senackich, jak rwnie w licznych szkoleniach i konferencjach – zarwno krajowych, jak i midzynarodowych. Wiedz tam zdobywan na bieco przekazywalimy czonkom naszego zwizku i innym pracownikom Zakadw Azotowych „Puawy” SA, a take osobom zarzdzajcym nasz firm. Czynilimy to m.in. za porednictwem wydawanej przez nasz zwizek gazety „Nadchodz Zmiany”, miesicznika OZZZPRC „Zmiany”, a w ostatnim czasie – rwnie poprzez stron internetow.
To wszystko doprowadzio do zmian w postrzeganiu pracy zmianowej i do wikszego zrozumienia problemw, z jakimi borykaj si pracownicy zatrudnieni w ruchu cigym. Dokonay si ogromne zmiany w mentalnoci zarwno zaogi, jak i kierownictwa zakadw, dziki czemu moliwe stao si skuteczne wprowadzenie rozwiza od lat stosowanych np. w innych krajach Europy Zachodniej.
Jestem przekonany, e bez Zwizku Zawodowego Pracownikw Ruchu Cigego Zakady Azotowe „Puawy” SA byyby firm gorsz ni s obecnie. Uwaam, e w kwestii warunkw pracy, pacy, dialogu spoecznego i partycypacji pracowniczej udao nam si zrobi bardzo duo.
Sawomir Wrga |
