- Dla mnie osobistym symbolem Holocaustu nie jest Owicim, ale Beec. W wieku 10 lat znalazem w swoim domu ksik ze wspomnieniami beeckiego winia Rudolfa Redera. Zrobia na mnie ogromne wraenie. Nie wiedziaem wtedy jeszcze, e prawdopodobnie w sierpniu 1942 roku zgin tutaj mj dziadek - mwi Jacek Nowakowski z United States Holocaust Memorial Museum w Waszyngtonie.
Micha Lamm, dziadek Jacka Nowakowskiego, by przewodniczcym Judenratu w getcie w Stanisawowie. Jego crka, ktra przeya wojn na aryjskich papierach, nie jest pewna, czy ojciec zgin ju w Stanisawowie, czy te dopiero w komorze gazowej Beca.
Wok tego obozu jest wicej takich niewiadomych. Mordowano w nim ludzi przez 8 miesicy. Zim 1942 roku Niemcy postanowili obz zlikwidowa. Ciaa pomordowanych spalili, wszystkie budynki rozebrali, zniszczyli cz dokumentw. Pozostae spony na zbombardowanej stacji kolejowej w Becu. Miejsce mierci blisko 500 tysicy ydw na wiele lat zostao zapomniane.
- Czsto Beec by mylony z niemieckim obozem Bergen-Belsen. Bardzo dugo istnia on wycznie w wiadomoci lubelskich ydw - wyjania Jacek Nowakowski.
Nie ma dokadnych spisw pomordowanych. W trakcie deportacji Niemcy liczyli wchodzcych do wagonw, a potem zapisywali kred liczb osb. Pracownicy muzeum starali si odtworzy chronologi transportw z poszczeglnych miejscowoci. Poznanie kadego z nazwisk pomordowanych jest na wag zota, bo wiemy tylko o dwch osobach, ktre przeyy obz. Chaima Hirszmana w 1946 zabili Polacy w Lublinie. Rudolf Reder w tym samym roku opublikowa swoje wspomnienia obozowe. By przeladowany przez wadze komunistyczne. W 1950 roku wyjecha do Izraela, potem do Kanady. Dzi na wystawie obozowej nie ma nawet fotografii tego najwaniejszego wiadka mordu w Becu.
- Niestety nie wiemy, kiedy umar. Mamy jedynie zdjcie jego domu i lwowskiej fabryki myda, ktrej by wacicielem. Crka Redera, ktra sama przeya getto we Lwowie, zdecydowanie odcinaa si od przeszoci - ubolewa Robert Kuwaek, kierownik Muzeum-Miejsca Pamici w Becu.
Zdjcia maj dla odkrycia historii obozu szczegln warto. Cay czas przysyaj je rodziny pomordowanych. W ramach programu "Kada ofiara ma wasne imi" udao si wydoby z niepamici blisko 500 nazwisk. W ostatnim czasie zebrano ponadto 60 relacji rodzin. Uzupeniaj je wspomnienia okolicznych mieszkacw.
Fundamentalne znaczenie dla poznania historii ofiar miay badania archeologiczne prowadzone na terenie obozu midzy 1997 a 2000 rokiem. Znaleziono m.in. zdjcie chopca wygldajcego na jakie siedem-osiem lat. Nie znamy jego imienia. Symboliczne znaczenie maj klucze (obecnie wyeksponowane na muzealnej wystawie) - ydzi zabierali je ze sob w ostatni drog, bo mieli nadziej na powrt do domu.
- Jedynym eksponatem, na ktrym znalelimy nazwisko waciciela, jest papieronica wiedeczyka Maxa Munka. Z tego powodu ma ona dla nas szczeglne znaczenie - mwi Robert Kuwaek.
Wiele przedmiotw nadal czeka na ekspozycj. Swoich wacicieli przetrway dziesitki okularw, grzebieni. W jednym z dow odkryto setki fiolek z lekarstwami.
Obz w Becu odwiedza rocznie blisko 30 tysicy osb. Wczoraj pierwszy raz przyjechaa tutaj Lynn Kroll. Ogldajc obozow wystaw, pacze, bo w obozie zgina caa jej rodzina ze strony ojca. Zostali wysiedleni z getta w Tarnowie. - To dopiero pocztek drogi. Kade spotkanie z najbliszymi pomordowanych wypeniaj ogromne emocje. Wielu woli przesa nam swoj relacj poczt, bo nie maj siy powiedzie tego twarz w twarz - mwi Tomasz Hanejko z muzeum w Becu.
Uczcili rocznic
Wczoraj uczczono 64. rocznic przybycia pierwszych transportw do obozu w Becu. (Rano 17 marca 1942 roku przyjechali ydzi z likwidowanego getta w Lublinie oraz wysiedleni ze Lwowa).
Rabin Andrew Baker zaintonowa pod pomnikiem w Becu modlitw "El mole rachamim". Odmwiono kadisz. Wrd zebranych by ambasador Izraela w Polsce David Peleg, ydzi amerykascy oraz modzie ze szk w Becu, Tomaszowie Lubelskim i studenci z Lublina. Pod cian z imionami ofiar zoyli wiece i zapalili znicze.
Obz w Becu W obozie zagady w Becu zamordowano w komorach gazowych ok. 500 tys. ludzi. Po wojnie odkryto 33 masowe groby. Obz znajdowa si ok. p kilometra od stacji kolejowej. Zgina tutaj wikszo lubelskich ydw. Potem przywoono transporty z gett galicyjskich i dystryktu krakowskiego. Do Beca kierowano ydw z likwidowanego getta we Lwowie - 15 marca 1942 (15 tys. osb ), sierpie 1942 (50 tys. osb), listopad 1942 (9 tys. osb). Transporty przystay przychodzi w poowie grudnia 1942 roku.
Muzeum-Miejsce Pamici w Becu (oddzia Pastwowego Muzeum na Majdanku) zosta otwarty 3 czerwca 2004 roku. Na miejscu zbudowano pomnik upamitniajcy ofiary. W granicie wykuto sowa z Ksigi Hioba: "Ziemio nie zakrywaj mojej krwi, aby krzyk mj nie ustawa".
Magorzata Szlachetka rdo: Gazeta Wyborcza
· Napisane przez bosman
dnia 18.03.2006 20:36 ·
0 komentarzy ·
2325 czytań ·
