Grupa Azoty Zak�ady Azotowe „Pu�awy” SA postanowi�a i�� z duchem czasu, w zwi�zku z czym - zgodnie z najwy�szymi standardami etycznymi (!!!) - postanowi�a wdro�y� system sygnalizowania o wszelkich, potencjalnych nieprawid�owo�ciach, zwi�zanych z funkcjonowaniem i dzia�aniem Grupy Pu�awy. Tyle teorii, przejd�my do praktyki.

Fundacja im. Stefana Batorego, Helsi�ska Fundacja Praw Cz�owieka, Instytut Spraw Publicznych oraz Zwi�zek Zawodowy Solidarno�� ’80 przygotowa�y projekt ustawy zbie�ny z postanowieniami dyrektywy w sprawie ochrony osób zg�aszaj�cych naruszenia prawa Unii. Zgodnie z za�o�eniami, o których mo�na przeczyta� na stronie sygnalista.pl, proponowane przepisy maj� pozwoli� „sygnalistom” bezpiecznie przekazywa� informacje wewn�trz organizacji lub do zewn�trznych organów, powo�anych do wyja�niania potencjalnych nieprawid�owo�ci. Wzmocnione zostanie prawo do zawiadamiania mediów o zagro�eniach dla dobra publicznego. Dyrektywa zabrania represji i wprowadza zabezpieczenia, pozwalaj�ce chroni� sygnalistów przed zawieszeniem w pracy, zdegradowaniem czy zastraszaniem. Chronione b�d� równie� osoby pomagaj�ce sygnalistom. Nowe �rodki wsparcia to m.in. dost�p do bezp�atnej pomocy prawnej, gwarancja anonimowo�ci, ochrona przed oskar�eniami o pomówienia i naruszenie dóbr osobistych, mechanizm wynagradzania i odszkodowa� dla sygnalistów zwalnianych z pracy oraz pozostaj�cych w sporze s�dowym, zwi�zanym ze zg�oszonymi przez nich nadu�yciami.

Kraje cz�onkowskie maj� dwa lata na wdro�enie przepisów i to od nich b�dzie zale�a�o, jak szeroka b�dzie ochrona w poszczególnych krajach. Polska jeszcze przepisów nie wdro�y�a, ale Grupa Azoty Pu�awy uzna�a, �e b�dzie liderem i wdro�y przepisy na w�asn� r�k�. Zgodnie z najwy�szymi standardami etycznymi oczywi�cie.

Wypaczenie idei

W Grupie Azoty Pu�awy najwy�sze standardy etyczne dotycz�ce tzw. sygnalistów pozna�y dotychczas, przede wszystkim, zwi�zki zawodowe. Od lat pracownicy zg�aszaj� nieprawid�owo�ci w�a�nie zwi�zkowcom, ci z kolei staraj� si� zg�aszanymi sprawami zainteresowa� pracodawc�, a gdy to nie przynosi efektu, informuj� rz�dz�cych i media. Dzia�aj� zatem zgodnie z przedstawionymi powy�ej za�o�eniami pomys�odawców. Jednak nasi zwi�zkowi sygnali�ci na ogó� za swoj� prac� dostaj� od kieruj�cego si� najwy�szymi standardami etycznymi pracodawcy pozwy s�dowe. Okazuje si� bowiem, �e to co w teorii wydaje si� proste, w praktyce musi by� poddane rygorom pracodawcy. Nie b�dzie przecie� byle sygnalista sygnalizowa� faktów, które mog�yby narazi� na szwank dobre imi� pracodawcy. Dlatego, zanim pos�owie przyjm� odpowiednie przepisy, pracodawca zagospodaruje rynek sygnalistów na swój sposób. Na jaki? Opisano to w zarz�dzeniu nr 8/2019.

Przede wszystkim – celem polityki zg�aszania nieprawid�owo�ci jest sprawowanie kontroli (!!!) we wszystkich obszarach dzia�alno�ci GA ZAP, które s� nara�one na nieprawid�owo�ci. Celem jest wi�c kontrola! Jak�e to nowatorskie i przewrotne w stosunku do tego, czego dotyczy dyrektywa, w której czytamy, �e jej celem jest – UWAGA! – ochrona osób zg�aszaj�cych zastrze�enia i podejrzenia z obawy przed dzia�aniami odwetowymi. Zatem dyrektywa ma, zarówno na poziomie unijnym, jak i mi�dzynarodowym, zwi�kszy� znaczenie zapewnienia zrównowa�onej i skutecznej ochrony sygnalistów. Zatem tam, gdzie chodzi o ochron� osób udzielaj�cych informacji na temat nieprawid�owo�ci w przedsi�biorstwie, pracodawca za cel g�ówny stawia sobie kontrol� nad zg�aszaniem nieprawid�owo�ci, wypaczaj�c ide� ca�ego przedsi�wzi�cia. 

Dalej czytamy, �e w celu osi�gni�cia wskazanego celu (tak, tak jest napisane w pkt 2 paragrafu 2) polityka zg�aszania nieprawid�owo�ci jest adresowana do wszystkich pracowników. Powo�any zostanie w celu osi�gni�cia tego specjalny zespó�, który zadba o to, �eby nikt nie wypaczy� za�o�onego celu. Zespó� ten sk�ada� si� b�dzie z koordynatora ds. zarz�dzania zgodno�ci� w randze przewodnicz�cego zespo�u, szefa Biura Bezpiecze�stwa – cz�onka, pe�nomocnika ds. etyki – cz�onka oraz prawnika. Dodatkowo wiceprezes odpowiedzialny za obszar b�dzie dora�nie doprasza� kolejnego cz�onka, w zale�no�ci od specyfiki i charakteru nieprawid�owo�ci. I co najwa�niejsze, zespó� podejmuje decyzje wi�kszo�ci� g�osów. Zatem w sytuacji zg�oszenia nieprawid�owo�ci, która dotychczas skutkowa�a np. pozwem wobec zg�aszaj�cego problem zwi�zkowca, zespó� zadba o to, by w uczciwym g�osowaniu etyka z prawnikiem i koordynatora ds. zarz�dzania zgodno�ci�, taki problem nie ujrza� �wiat�a dziennego. Takiego krn�brnego zwi�zkowca mo�na by wówczas zwolni� na podstawie zarz�dzenia, a nie kosztownego procesu. Prawda bowiem zostanie przeg�osowana w kuluarach, a delikwent, który odwa�y� si� zg�osi� problem, podlega� b�dzie kolejnym procedurom tej naj�wi�tszej inkwizycji. Paragraf 4 pkt 8 informuje, �e je�li to niezale�ne i etyczne gremium uzna, �e zg�oszenia dokonano w z�ej wierze, delikwentowi, który dopu�ci� si� zg�oszenia, gro�� konsekwencje, w tym mo�na z nim rozwi�za� umow� o prac�. Sygnalistom �yczymy zatem du�o odwagi i szcz�cia, gdy zdecyduj� si� w tym systemie zg�osi� nieprawid�owo��. Niezbadane s� wyroki g�osowa� mianowanych przez pracodawc� zespo�ów. 

Ciekawe i niebezpieczne jest kolejne uprawnienie, które pracodawca nadaje mianowanej przez siebie komisji. Mówi o tym paragraf 6 pkt 7. Podmiot prowadz�cy wewn�trzne post�powanie ma uprawnienie w postaci wtargni�cia (w obecno�ci �wiadków) do pomieszcze� badanej jednostki lub komórki. Ma te� prawo wgl�du do dokumentów oraz do sporz�dzania ich kopii, ma pe�ny dost�p do systemów informatycznych, prawo do przes�uchiwania pracowników, ale te� i podmiotów zewn�trznych (ciekawe uprawnienie, bardzo trudne do wyegzekwowania, ale niech próbuj�), zabezpieczenia dowodów, w tym ograniczania dost�pu do pomieszcze�. W praktyce wyobra�my sobie tak� sytuacj�. Zwi�zek zawodowy prowadzi spór z pracodawc�. Post�puje zgodnie z przepisami prawa. Zg�asza spór, powo�any jest mediator itp. W tym samym czasie kto� (tajemniczy sygnalista) wrzuca do czerwonej skrzynki list w sprawie nieprawid�owo�ci w danym zwi�zku. Komisja w trybie pilnym zgadza si� na przeszukanie pomieszcze�, skserowanie dokumentów, zabezpieczenie pomieszcze�. Tym samym parali�uje prac� i blokuje spór, uzyskuj�c dost�p do newralgicznej dokumentacji. I robi to na podstawie przyj�tych przez siebie przepisów, bardziej restrykcyjnych od obowi�zuj�cego w Polsce prawa. Nikt nie ma prawa nada� sobie uprawnie� do nieograniczonego dost�pu do pomieszcze� i dokumentów na podstawie anonimowych doniesie�. Jaki� bardzo stary funkcjonariusz musia� to doradzi�, ale s�dzili�my, �e tacy ju� nie pracuj� w ZAP. To oczywi�cie tylko teoretyzowanie, ale takie praktyki mog� mie� miejsce na podstawie nadanych sobie samemu uprawnie� przez pracodawc�. To potencjalnie bardzo niebezpieczne uprawnienia, rodem z epoki wszechw�adnej s�u�by bezpiecze�stwa. 

Na koniec najwa�niejsze. Kto si� nie podporz�dkuje nowym zasadom policyjnej polityki przedsi�biorstwa, z urz�du mo�e zosta� pozbawiony pracy. Mówi o tym paragraf 8 w pkt 1 – nieprzestrzeganie regu� polityki zg�aszania nieprawid�owo�ci skutkowa� b�dzie sankcjami dyscyplinarnymi, w tym stanowi podstaw� do rozwi�zania umowy o prac�. Co ciekawe, jedynym dokumentem, na który powo�uje si� pracodawca, jako podstawa prawna wdro�enia tych przepisów jest... Kodeks etyki, w zwi�zku z czym, jak na razie, za niepodpisanie tego dokumentu „Oni mog� Panu majstrowi skoczy� tam, gdzie Pan mo�e Pana majstra w dup� poca�owa�”.